Lage bloeddruk: oorzaken, symptomen en risico’s

De kracht waarmee het hart bloed door uw bloedvaten pompt, noemen we de bloeddruk. Deze druk is essentieel omdat het ervoor zorgt dat al uw organen en weefsels continu van voldoende zuurstofrijk bloed worden voorzien. Echter, de bloeddruk is niet statisch; deze varieert gedurende de dag onder invloed van uw activiteiten, stressniveau en zelfs het tijdstip.

Wanneer deze druk structureel te laag wordt — officieel onder een waarde van 90/60 mmHg — spreken we van een lage bloeddruk, ook wel hypotensie genoemd. Hoewel een lage bloeddruk vaak minder aandacht krijgt dan een hoge bloeddruk, kan het leiden tot vervelende klachten zoals duizeligheid, vermoeidheid en concentratiestoornissen. Het begrijpen van de werking van uw bloeddruk en het herkennen van de signalen is de eerste stap naar een vitaal en klachtenvrij leven. De stappen daarna moet de lage bloeddruk verhogen.

Gebruikte bronnen:

• Thuisarts.nl: Praktische tips bij lage bloeddruk
  https://www.thuisarts.nl/lage-bloeddruk/ik-heb-lage-bloeddruk
• Hartstichting: Leefstijladvies bij hypotensie
  https://www.hartstichting.nl/bloeddruk/lage-bloeddruk
• Apotheek.nl: Informatie over medicatie en lage bloeddruk
  https://www.apotheek.nl/klachten-ziektes/lage-bloeddruk

Inhoud artikel

• De medische grens voor een lage bloeddruk (hypotensie) ligt op een waarde onder de 90/60 mmHg
• Klachten zoals duizeligheid, misselijkheid en vermoeidheid zijn de meest voorkomende signalen dat de bloeddruk te laag is
• Oorzaken variëren van structurele factoren zoals erfelijkheid en hartproblemen tot tijdelijke triggers zoals uitdroging of medicatie.
• Tijdens specifieke omstandigheden, zoals een zwangerschap of extreme hitte, is het lichaam extra gevoelig voor een daling van de bloeddruk.
• Het is essentieel om bij aanhoudende klachten zelf de bloeddruk te monitoren met een betrouwbare meter om patronen te herkennen.

De wetenschap achter onze bloeddruk

Om te begrijpen wat een lage bloeddruk precies is, moeten we eerst kijken naar het mechanisme van de bloedsomloop. Je bloeddruk is de vloeistofdruk van het bloed in de slagaders. Deze druk ontstaat doordat het hart het bloed met kracht de vaten in stuwt om alle organen en weefsels van zuurstof te voorzien. Wanneer we spreken over de bloeddruk, hebben we het altijd over twee verschillende waarden: de bovendruk en de onderdruk.

De bovendruk, ook wel de systolische druk genoemd, geeft de maximale druk aan die wordt opgebouwd op het moment dat het hart samentrekt en het bloed krachtig de slagaders in pompt. Dit is het moment van de hoogste belasting op de vaatwanden. De onderdruk, of diastolische druk, is de druk die in de vaten achterblijft wanneer het hart zich tussen twee slagen in ontspant om zich weer met bloed te vullen.

Een gezonde bloeddruk wordt doorgaans gesteld op een waarde rond de 120/80 mmHg. Hoewel dit het ideale streefgetal is, hanteert de medische wereld een bredere range voor wat als normaal wordt beschouwd, meestal tussen de 100 en 140 voor de bovendruk en tussen de 60 en 80 voor de onderdruk. Pas wanneer de waarden structureel onder de 90 mmHg voor de bovendruk of 60 mmHg voor de onderdruk zakken, spreken we officieel van hypotensie. In tegenstelling tot een hoge bloeddruk wordt een lage bloeddruk vaak minder snel opgemerkt, omdat de symptomen niet altijd direct duidelijk of alarmerend zijn.

Symptomen en herkenning in het dagelijks leven

Het herkennen van een lage bloeddruk kan uitdagend zijn omdat de klachten vaak vaag zijn en kunnen worden verward met algemene vermoeidheid of stress. Toch kan hypotensie je dagelijkse functioneren flink in de weg zitten. Het meest bekende en voorkomende symptoom is duizeligheid. Dit treedt vaak op bij een plotselinge verandering van houding, zoals snel opstaan vanuit een zittende of liggende positie. Op dat moment reageren het hart en de bloedvaten net niet snel genoeg om de bloeddruk naar de hersenen op peil te houden, wat leidt tot een licht gevoel in het hoofd of zelfs kortstondig flauwvallen.

Naast deze acute momenten van duizeligheid zijn er diverse andere signalen waar je alert op kunt zijn:

• Een constante vermoeidheid of een slap en krachteloos gevoel in het hele lichaam.
• Regelmatige misselijkheid en een onwel gevoel.
• Een opvallend bleek uiterlijk en verwijde pupillen.
• Een zwakke pols en last van zweetaanvallen.
• Concentratiestoornissen, verwardheid of zelfs gevoelens van depressie bij een langdurig lage bloeddruk.

Het is belangrijk om te beseffen dat niet iedereen al deze klachten ervaart. Sommige mensen hebben een zeer lage bloeddruk zonder er iets van te merken, terwijl anderen bij een kleine daling al flink gehinderd worden.

De diverse oorzaken van lage bloeddruk

De oorzaken van een lage bloeddruk zijn zeer uiteenlopend en kunnen worden onderverdeeld in structurele factoren die altijd aanwezig zijn en tijdelijke triggers die de bloeddruk incidenteel verlagen.

Onder de structurele oorzaken valt allereerst erfelijkheid. In veel families is een lage bloeddruk simpelweg een aangeboren eigenschap die van generatie op generatie wordt doorgegeven. Daarnaast kunnen hartproblemen een rol spelen; wanneer het hart niet krachtig genoeg pompt door bijvoorbeeld ritmestoornissen of hartfalen, wordt er minder druk opgebouwd in de vaten. Ook hormoonstoornissen, zoals een traag werkende schildklier of problemen met de bijnieren (de ziekte van addison), kunnen de natuurlijke bloeddrukregulatie van het lichaam verstoren.

Tijdelijke oorzaken zijn vaak direct gerelateerd aan je levensstijl of actuele gezondheidstoestand:

• Uitdroging: Dit is een van de meest voorkomende oorzaken. Wanneer je te weinig drinkt, of veel vocht verliest door koorts, diarree of overmatig zweten, neemt het totale bloedvolume af, waardoor de druk daalt.
• Medicatie: Diverse medicijnen hebben een lage bloeddruk als bijwerking, waaronder plaspillen, antidepressiva en middelen voor de prostaat.
• Acute factoren: Ernstig bloedverlies bij een verwonding of een heftige allergische reactie (anafylaxie) kunnen leiden tot een gevaarlijke daling van de druk die directe medische aandacht vereist.

Invloed van zwangerschap en omgevingsfactoren

Er zijn specifieke omstandigheden waarin het lichaam extra hard moet werken om de bloedsomloop stabiel te houden. Een zwangerschap is hier een bekend voorbeeld van. Tijdens de zwangerschap verandert er veel in het lichaam — en een dalende bloeddruk hoort daar vaker bij dan veel mensen denken. Hoewel dit in de meeste gevallen geen reden tot zorg is, vraagt het wel om extra aandacht.

De voornaamste oorzaak is de sterke toename van het hormoon progesteron in de vroege fase van de zwangerschap. Dit hormoon zorgt ervoor dat de wanden van de bloedvaten ontspannen en uitzetten. Dit is een functioneel proces: de bloedcirculatie naar de baarmoeder en de placenta wordt zo verbeterd, wat essentieel is voor de groei van de baby. Het directe bijeffect is echter dat de bloeddruk tijdelijk lager wordt, met name tijdens het eerste en tweede trimester.

Voor de moeder kan dit resulteren in extra vermoeidheid, misselijkheid en vaker flauwvallen. Voor de baby is deze daling doorgaans niet schadelijk. Toch is het verstandig om de waarden goed in de gaten te houden, omdat ernstige of plotselinge dalingen de doorbloeding van de placenta kunnen beïnvloeden. Het is hierbij belangrijk om te weten dat niet elke bloeddrukmeter geschikt is voor gebruik tijdens de zwangerschap. Gebruik bij voorkeur een gevalideerd model dat speciaal getest is voor zwangere vrouwen, zoals de iHealth Track bovenarm bloeddrukmeter. Regelmatig meten in overleg met de verloskundige geeft een betrouwbaar beeld van hoe de situatie zich ontwikkelt.

Naast zwangerschap spelen externe omgevingsfactoren zoals het weer een grote rol. Bij extreme hitte zetten de bloedvaten vlak onder de huid uit om warmte af te geven aan de omgeving. Dit proces gaat vaak gepaard met het verlies van vocht en zout door zweten. Wanneer dit vocht- en zouttekort niet tijdig wordt aangevuld, neemt het bloedvolume af en daalt de bloeddruk sneller. Dit verklaart waarom mensen met een aanleg voor hypotensie juist tijdens warme zomermaanden meer last hebben van duizeligheid en een slap gevoel.

Ten slotte kunnen ook mentale factoren en leefstijlkeuzes de bloeddruk tijdelijk beïnvloeden. Terwijl stress vaak wordt gelinkt aan een verhoging, kan langdurige emotionele uitputting of een plotselinge shock bij sommige personen juist een flinke daling van de bloeddruk veroorzaken. Ook ongezonde gewoonten, zoals overmatig alcoholgebruik of het volgen van een streng crashdieet, kunnen het lichaam uitputten en de kans op een te lage bloeddruk vergroten.

Het belang van monitoring en medische controle

Omdat een lage bloeddruk vervelende gevolgen kan hebben voor je dagelijks leven, is het essentieel om grip te krijgen op je eigen waarden. Hoewel een lage bloeddruk op zichzelf vaak niet gevaarlijk is, kunnen de symptomen zoals flauwvallen wel leiden tot gevaarlijke situaties. De eerste stap is daarom altijd het vaststellen van de waarden door middel van een betrouwbare meting.

Het wordt aangeraden om de bloeddruk regelmatig thuis te controleren. Door op verschillende momenten van de dag te meten, kun je patronen herkennen en zien of de klachten direct samenhangen met je bloeddrukwaarden. Hierbij is het cruciaal om gebruik te maken van een klinisch gevalideerde bloeddrukmeter om zeker te zijn van een accurate meting.

Wanneer je merkt dat je bloeddruk structureel te laag is en je hierbij hinder ondervindt, is het raadzaam om een huisarts te raadplegen. Een arts kan onderzoeken of er een achterliggende medische oorzaak is, zoals hartproblemen of bloedarmoede, of dat de klachten te wijten zijn aan medicijngebruik. In veel gevallen is een aanpassing van de leefstijl al voldoende om de klachten te verminderen, maar bij ernstige symptomen kan een professionele medische behandeling noodzakelijk zijn om je bloeddruk weer op een gezond en stabiel niveau te krijgen.

Wanneer is een bezoek aan de huisarts noodzakelijk?

Hoewel een lage bloeddruk in veel gevallen onschuldig is en simpelweg bij uw lichaamsbouw kan horen, zijn er duidelijke momenten waarop het raadzaam is om medisch advies in te winnen. Het belangrijkste criterium hierbij is de aanwezigheid van klachten die uw dagelijks leven beïnvloeden of die plotseling verergeren. Als u merkt dat u regelmatig duizelig bent, zich onwel voelt of merkt dat uw concentratie achteruitgaat, is het verstandig om dit met uw huisarts te bespreken.

Er zijn een aantal specifieke situaties waarin u niet moet aarzelen om contact op te nemen:

• Wanneer de symptomen, zoals duizeligheid of een slap gevoel, langer dan een week aanhouden zonder duidelijke verklaring.
• Als u daadwerkelijk flauwvalt of het gevoel heeft dat u de controle over uw lichaam verliest.
• Wanneer u vermoedt dat uw lage bloeddruk een direct gevolg is van medicijnen die u voor een andere aandoening gebruikt.
• Bij een combinatie van een lage bloeddruk met ernstige klachten zoals benauwdheid, hartkloppingen of pijn op de borst.
• Indien u tijdens de zwangerschap klachten ervaart die plotseling optreden of zeer heftig zijn.

De huisarts kan door middel van een professionele meting en eventueel aanvullend onderzoek, zoals een bloedtest of een hartfilmpje, achterhalen of er een onderliggende medische oorzaak is die behandeling vereist. Vaak geeft een gesprek over uw leefstijl en een controle van uw huidige medicatie al de nodige antwoorden. Blijf niet onnodig lang rondlopen met onzekerheid; het uitsluiten van ernstige oorzaken geeft rust en helpt u om de juiste stappen te zetten naar herstel.

Veelgestelde vragen: