Wat is diabetes? inzicht in types, oorzaken en symptomen

Diabetes mellitus, vaak simpelweg suikerziekte genoemd, is een chronische aandoening waarbij uw lichaam de bloedsuikerspiegel niet meer goed kan reguleren. Dit gebeurt doordat de alvleesklier te weinig of geen insuline aanmaakt, of omdat uw lichaam niet meer adequaat reageert op dit cruciale hormoon. Insuline werkt als een sleutel die glucose (bloedsuiker) uit uw bloedbaan naar de lichaamscellen transporteert, waar het als brandstof dient voor energie. Zonder voldoende werkzame insuline blijft de glucose in uw bloed achter, wat op termijn ernstige gezondheidsproblemen kan veroorzaken.

In Nederland leven naar schatting 800.000 mensen met gediagnosticeerde diabetes, maar daarnaast zijn er zo’n 250.000 mensen die de aandoening hebben zonder het te weten. Het tijdig herkennen van diabetes symptomen is dan ook van levensbelang om ernstige complicaties te voorkomen.

Gebruikte bronnen:

• Symptomen van diabetes type 1
  https://www.diabetes.nl/diabetes-type-1/over-diabetes-type-1/symptomen-van-diabetes-type-1
• Informatie en inspiratie als diabetes je raakt
  https://www.diabetes.nl/

Inhoud artikel

• De kern van diabetes: Suikerziekte is een verstoring waarbij het lichaam glucose niet meer goed uit het bloed naar de cellen kan transporteren, meestal door een tekort aan of ongevoeligheid voor het hormoon insuline.
• Herken de symptomen: Belangrijke vroege waarschuwingssignalen zijn extreme dorst, veelvuldig plassen, onverklaarbare vermoeidheid, gewichtsverlies en slecht genezende wondjes.
• Acute hulp bij een ‘hypo’: Bij een gevaarlijk lage bloedsuikerspiegel (onder de 4,0 mmol/l) moet direct actie worden ondernomen door snelle suikers in te nemen, zoals druivensuikertabletten of suikerhoudende frisdrank.
• Verschil in types: Type 1 is een auto-immuunziekte waarbij de aanmaak van insuline volledig stopt, terwijl bij Type 2 (de meest voorkomende vorm) het lichaam ongevoelig is geworden voor insuline, vaak beïnvloed door leefstijl en erfelijkheid.
• Wanneer medische hulp: Raadpleeg direct een arts bij alarmsignalen zoals verwardheid, sufheid of flauwvallen, en laat bij aanhoudende symptomen uw nuchtere bloedsuikerwaarden controleren voor een officiële diagnose.

Symptomen herkennen: wanneer moet u alert zijn?

Algemene symptomen van diabetes

De meest kenmerkende verschijnselen van suikerziekte zijn relatief eenvoudig te herkennen, maar worden helaas vaak te lang genegeerd:

• Veel plassen en onledigbare dorst
  Dit symptoom wordt ook wel polyurie genoemd. Wanneer uw bloedsuikerspiegel boven de 13 mmol/l stijgt, kunnen uw nieren de overtollige glucose niet meer filteren. De suiker verlaat uw lichaam via de urine, wat leidt tot frequente toiletbezoeken. Door dit vochtverlies krijgt u een extreme dorst die niet lijkt te lessen, waardoor u opnieuw meer gaat drinken – een vicieuze cirkel.
• Onverklaarbaar gewichtsverlies
  Vooral bij diabetes type 1 treedt plotseling gewichtsverlies op. Wanneer de alvleesklier stopt met het aanmaken van insuline, kunnen uw cellen geen glucose meer opnemen als energiebron. Uw lichaam gaat dan op zoek naar alternatieve brandstof en begint vet- en spierweefsel af te breken.
• Aanhoudende vermoeidheid
  Omdat uw lichaamscellen geen glucose kunnen opnemen, voelt u zich chronisch moe en zwak. Uw organen en spieren krijgen simpelweg niet de energie die ze nodig hebben om optimaal te functioneren.
• Tintelingen in handen, voeten en benen
  Een verhoogd glucoseniveau in het bloed beschadigt op termijn de zenuwen, wat zich uit in prikkelende of tintelende sensaties, vooral in de extremiteiten.
• Oogklachten
  Wazig zien, branderige ogen, roodheid en oogontstekingen komen regelmatig voor bij mensen met een te hoge bloedsuikerspiegel. De glucose beïnvloedt namelijk het vochtgehalte in uw ooglens.
• Slecht genezende wonden
  Door beschadigde zenuwen en verminderde bloedcirculatie genezen wonden bij diabetespatiënten trager. Bovendien voelt u soms niet eens dat u een wondje heeft, wat het risico op infecties vergroot.
• Overige verschijnselen
  Denk aan frequente infecties (zoals blaasontsteking of witte vloed), steenpuisten, een droge mond en tong, haaruitval en bij mannen verminderde potentie.

Gebruikte bronnen:

• Symptomen van diabetes type 1
  https://www.diabetes.nl/diabetes-type-1/over-diabetes-type-1/symptomen-van-diabetes-type-1

Verschijnselen van een te lage bloedsuiker (Hypoglykemie)

Naast een te hoge bloedsuikerspiegel kunnen diabetespatiënten ook te maken krijgen met een gevaarlijk lage bloedsuiker, ook wel een ‘hypo’ genoemd. Dit gebeurt meestal wanneer de bloedsuikerspiegel onder de 4,0 mmol/l zakt en kan verschillende oorzaken hebben:

• Niet op tijd of te weinig eten
• Te veel insuline of bloedsuikerverlagende medicijnen innemen
• Meer lichamelijke inspanning dan normaal zonder extra voeding
• Alcoholgebruik, vooral in combinatie met medicatie

Herkenningspunten lage bloedsuiker:

• Hevig zweten
• Beven en trillen
• Hartkloppingen of snelle hartslag
• Intens hongergevoel
• Duizeligheid en licht gevoel in het hoofd
• Hoofdpijn
• Tintelingen in de handen
• Gapen en vermoeidheid
• Rusteloosheid
• Verwardheid
• Wazig of dubbelzien
• Wisselend humeur en prikkelbaarheid

In ernstiger gevallen kan iemand zich suf gaan voelen, moeilijk uit de woorden komen, of zelfs het bewustzijn verliezen. In uitzonderlijke situaties kan een zeer lage bloedsuiker leiden tot een epileptische aanval of zelfs coma.

Wat te doen bij een hypo?

Handel direct door een van de volgende opties te kiezen:

• 3-4 druivensuikertabletten (glucosetabletten), deze worden het snelst opgenomen
• Een glas suikerhoudende frisdrank of sportdrank
• Een volle eetlepel kristalsuiker opgelost in water
• Sterke aanmaaklimonade met glucose
• Als u twijfelt: neem altijd veiligheidshalve wat suiker

Wacht ongeveer 15 minuten en meet opnieuw uw bloedsuiker. Is deze nog steeds te laag? Herhaal dan de suikerinname. Heeft u eenmaal een normale waarde bereikt, eet dan een sneetje brood of een stuk fruit om uw bloedsuiker stabiel te houden.

Het fenomeen van de pseudo-hypo

Een bijzonder verschijnsel dat vooral voorkomt bij mensen die net de diagnose diabetes hebben gekregen, is de zogenaamde pseudo-hypoglykemie. Dit betekent dat u alle symptomen van een te lage bloedsuiker ervaart, terwijl uw bloedglucose eigenlijk ruim boven de 5 mmol/l ligt – soms zelfs rond de normale waarden van 6-8 mmol/l.

Hoe ontstaat dit?

Wanneer uw bloedsuiker langere tijd aan de hoge kant is geweest (bijvoorbeeld in de periode voorafgaand aan uw diagnose), raakt uw lichaam gewend aan deze verhoogde waardes. Zodra uw bloedsuiker door behandeling daalt naar normale niveaus, ‘denkt’ uw lichaam ten onrechte dat er sprake is van een hypo. Ook een te snelle daling van glucose kan dit gevoel veroorzaken, zelfs als de eindwaarde normaal is.

Wat moet u doen?

Het is cruciaal dat u uw bloedsuiker blijft meten en niet zomaar extra glucose inneemt bij een pseudo-hypo. Als u dat wel doet, stijgt uw bloedsuiker weer naar ongezonde niveaus en went uw lichaam nooit aan normale waardes. Gun uw lichaam de tijd – meestal verdwijnt dit gevoel binnen enkele weken tot maanden. Bij twijfel: altijd eerst meten, dan handelen.

Leven met diabetes: het belang van zelfcontrole

Diabetes is een aandoening die vraagt om dagelijkse aandacht en doorzettingsvermogen, maar met de juiste begeleiding en zelfzorg kunt u prima leven met deze diagnose. De sleutel ligt in regelmatige monitoring van uw bloedsuikerspiegel. Door uw glucosewaarden nauwlettend bij te houden, kunt u hypers (te hoge waarden) en hypo’s (te lage waarden) vroegtijdig signaleren en zelfs voorkomen.

Waarom meten zo belangrijk is

• U krijgt inzicht in hoe uw lichaam reageert op voeding, beweging en medicatie
• U kunt patronen herkennen en uw leefstijl hierop aanpassen
• U voorkomt gevaarlijke situaties door tijdig in te grijpen
• Uw arts kan uw behandeling optimaliseren op basis van concrete meetgegevens

Medisch toezicht

Naast thuismeting heeft u regelmatig controle nodig bij uw behandelend arts of diabetesverpleegkundige. Minimaal eens per jaar worden onderzocht:

• Bloeddruk en gewicht
• Nierfunctie en bloedvetten
• Ogen (fundusfotografie ter preventie van oogaandoeningen)
• Voeten (op gevoelloosheid en wondjes)
• HbA1c-waarde (gemiddelde bloedsuiker over 2-3 maanden)

Een gezonde levensstijl

Gezond eten, voldoende bewegen (minimaal 150 minuten per week matige inspanning), niet roken en matig alcoholgebruik zijn essentieel om complicaties op lange termijn te voorkomen. Denk aan hart- en vaatziekten, nierziekte, zenuwschade en oogproblemen.

De verschillende types diabetes

Type 1 diabetes

Bij type 1 diabetes valt het immuunsysteem de insuline-producerende cellen in de alvleesklier aan en vernietigt deze. Hierdoor stopt de aanmaak van insuline volledig. Dit is een auto-immuunziekte die niet te voorkomen is en meestal wordt gediagnosticeerd bij kinderen, jongeren en jonge volwassenen. Patiënten met type 1 zijn levenslang aangewezen op insuline-injecties.

Type 2 diabetes

Type 2 diabetes is de meest voorkomende vorm (ongeveer 90% van alle gevallen) en ontwikkelt zich meestal geleidelijk. Bij deze vorm produceert de alvleesklier vaak nog wel insuline, maar reageert het lichaam er niet meer goed op, dit heet insulineresistentie. Met de jaren neemt ook de insulineproductie af. Type 2 treft voornamelijk volwassenen, hoewel het door toegenomen overgewicht bij jongeren ook steeds vaker bij kinderen voorkomt.

Opmerkelijk is dat veel mensen met type 2 diabetes in het beginstadium geen of nauwelijks symptomen ervaren, waardoor de aandoening vaak pas na jaren wordt ontdekt.

Zwangerschapsdiabetes

Zwangerschapsdiabetes ontstaat tijdens de zwangerschap door hormonale veranderingen die de werking van insuline beïnvloeden. Deze vorm verdwijnt meestal vanzelf na de bevalling. Wel lopen vrouwen die zwangerschapsdiabetes hebben gehad een verhoogd risico (tot 50%) om later in hun leven type 2 diabetes te ontwikkelen.

Oorzaken en risicofactoren: leefstijl vs. erfelijkheid

De oorzaken van diabetes verschillen per type, maar bij type 2 spelen leefstijl en erfelijkheid beide een belangrijke rol.

Risicofactoren type 2 diabetes

Beïnvloedbare factoren:

• Overgewicht, met name buikvet: vetweefsel rond de organen vergroot insulineresistentie aanzienlijk
• Te weinig beweging: fysieke inactiviteit vermindert de gevoeligheid van cellen voor insuline
• Ongezonde voeding: te veel koolhydraten, verzadigde vetten en bewerkte voeding
• Roken: vergroot het risico op insulineresistentie en hart- en vaatziekten
• Overmatig alcoholgebruik: verstoort de bloedsuikerregulatie

Niet-beïnvloedbare factoren:

• Erfelijkheid: heeft u directe familieleden (ouders, broers, zussen) met diabetes type 2, dan is uw risico twee tot zes keer hoger
• Leeftijd: het risico neemt toe vanaf 45 jaar
• Etnische achtergrond: mensen van niet-Europese afkomst hebben een verhoogd risico
• Eerdere zwangerschapsdiabetes
• Hoge bloeddruk: vaak aanwezig bij insulineresistentie
• Verstoorde vetstofwisseling: hoog cholesterol of triglyceriden

Het goede nieuws: type 2 diabetes is vaak te voorkomen of uit te stellen door een gezonde levensstijl met voldoende beweging, gezond gewicht en evenwichtige voeding.

Type 1 diabetes

De exacte oorzaak van type 1 is nog niet volledig bekend, maar erfelijkheid speelt een rol. Er is echter geen enkele leefstijlfactor die type 1 kan veroorzaken of voorkomen. Het verhaal dat diabetes ontstaat door teveel suiker eten is pertinent onjuist – dit is een hardnekkige mythe die niet klopt.

Wanneer moet u direct een arts raadplegen?

Bij vermoeden van diabetes

Consuleer uw huisarts wanneer u meerdere symptomen tegelijk ervaart, vooral de combinatie van veel plassen, extreme dorst en onverklaarbare vermoeidheid. Komt diabetes voor in uw familie? Wacht dan niet te lang met een controle. Een simpele bloedprik kan al uitsluitsel geven.
De diagnose diabetes wordt gesteld wanneer:

• Uw nuchtere bloedsuikerspiegel 7,0 mmol/l of hoger is
• Uw niet-nuchtere waarde 11,0 mmol/l of hoger is
• De HbA1c-waarde (geglyceerd hemoglobine) 48 mmol/mol of hoger is

Wilt u precies weten wat uw meetresultaten betekenen? Bekijk onze pagina: Bloedsuikerwaarden: een gedetailleerde tabel en uitleg

Bij een te lage bloedsuiker: alarmsignalen

Hoewel u een lichte hypo meestal zelf kunt behandelen, zijn er situaties waarin u direct medische hulp moet inschakelen:

Bel direct de huisartsenpost (of 112 bij levensgevaar) wanneer:

• U suf wordt of het bewustzijn dreigt te verliezen
• De inname van suiker niet helpt en de symptomen verergeren
• U moeilijk gaat ademen of hevig begint te beven
• U extreem misselijk bent of moet braken (suiker wordt dan niet opgenomen)
• U koorts heeft in combinatie met een lage bloedsuiker
• U diarree heeft samen met hypoglykemie
• U daadwerkelijk flauwvalt, dit is levensgevaarlijk als u alleen bent

Neem binnen 24 uur contact op met uw huisarts wanneer:

• U regelmatig last heeft van hypo’s (dit wijst op verkeerde medicatie-instelling)
• Uw bloedsuiker boven de 10 mmol/l blijft en niet zakt ondanks medicatie
• U een ontsteking of infectie heeft
• U aanhoudende hoofdpijn heeft met dubbelzien die niet overgaat

Blijf bij contact met de zorgverlener altijd rustig – paniek kan duizeligheid en flauwvallen verergeren. Breng uw klachten helder en gestructureerd over.

Veelgestelde vragen: