De Apple Watch als digitale cardioloog: Hoe wearables de strijd tegen beroertes veranderen

In de moderne geneeskunde verschuift de focus steeds meer van reactieve zorg, behandelen wanneer er klachten zijn, naar preventieve monitoring. Een baanbrekende Nederlandse studie, de EQUAL-studie, onlangs gepubliceerd in het prestigieuze Journal of the American College of Cardiology (JACC), markeert een cruciaal moment in deze verschuiving. Het onderzoek toont aan dat de Apple Watch niet langer slechts een luxe accessoire is voor de actieve consument, maar een klinisch valide instrument dat in staat is om potentieel levensbedreigende hartritmestoornissen op te sporen die met traditionele methoden onopgemerkt zouden blijven.

Gebruikte bronnen:

• Enhanced Detection and Prompt Diagnosis of Atrial Fibrillation Using Apple Watch: A Randomized Controlled Trial https://www.jacc.org/doi/10.1016/j.jacc.2025.11.032
• Gebruik van smartwatch verbetert de opsporing van hartritmestoornissen
  https://www.amsterdamumc.org/nl/vandaag/gebruik-van-smartwatch-verbetert-de-opsporing-van-hartritmestoornissen.htm

Inhoud artikel

• Vier keer hogere detectie: Het gebruik van een smartwatch leidde tot vier keer meer diagnoses van boezemfibrilleren in vergelijking met de standaard medische zorg (9,6% vs 2,3%).

• Opsporen van ‘stille’ aandoeningen: De technologie is uniek in het vinden van patiënten zonder klachten; bijna 60% van de ontdekte gevallen in de smartwatch-groep was volledig symptoomvrij.

• Gecombineerde technologie: Het succes is te danken aan de combinatie van PPG-sensoren voor continue monitoring en de ECG-functie voor het officieel vastleggen van de ritmestoornis.

• Preventie van beroertes: Door de vroege detectie konden patiënten direct starten met antistollingsmedicatie, wat de kans op een ernstig herseninfarct drastisch verlaagt.

• Vervanging van traditionele methoden: De smartwatch blijkt effectiever dan de traditionele Holter-monitor (plakkers), omdat deze maandenlang comfortabel gedragen kan worden in plaats van slechts enkele dagen.

Het onzichtbare gevaar: boezemfibrilleren

De kern van het onderzoek draait om boezemfibrilleren (atriumfibrilleren), de meest voorkomende hartritmestoornis wereldwijd. Bij deze aandoening trekken de boezems van het hart niet effectief samen, maar ‘trillen’ ze onregelmatig. Hoewel dit op zichzelf niet direct dodelijk is, zijn de gevolgen dat wel. Door de onvolledige samentrekking kan bloed in de boezems gaan stilstaan en stollen. Als zo’n stolsel losschiet en naar de hersenen reist, veroorzaakt het een beroerte (herseninfarct).

Het verraderlijke aan boezemfibrilleren is dat het vaak ‘stil’ verloopt. Veel patiënten ervaren geen hartkloppingen, kortademigheid of duizeligheid. “Het komt veel voor dat mensen niet voelen dat er sprake is van boezemfibrilleren,” stelt Michiel Winter, cardioloog bij het Amsterdam UMC en hoofdonderzoeker van de studie. Zonder klachten melden mensen zich niet bij een arts, terwijl hun risico op een beroerte ondertussen vervijfvoudigt.

De beperkingen van de traditionele zorg

In de huidige praktijk wordt boezemfibrilleren vaak pas gediagnosticeerd nadat iemand klachten krijgt of, in het ergste geval, nadat er al een beroerte heeft plaatsgevonden. Wanneer een arts een vermoeden heeft van een ritmestoornis, wordt vaak gebruikgemaakt van een Holter-monitor: een kastje met plakkers op de borst dat het hartritme 24 tot 48 uur (soms tot twee weken) registreert.

Echter, boezemfibrilleren is vaak paroxysmaal, wat betekent dat het komt en gaat. De kans dat de stoornis precies optreedt tijdens die paar dagen van monitoring is relatief klein. Hierdoor glippen veel patiënten door de mazen van het net. Bovendien ervaren patiënten de plakkers en draden vaak als hinderlijk, wat de therapietrouw niet ten goede komt.

Gebruik van smartwatch verbetert opsporen van hartritmestoornissen

De EQUAL-studie: een nieuwe meetlat

Het Amsterdam UMC onderzocht, in samenwerking met Cardiologie Centra Nederland, of een consumenten-smartwatch dit gat kon dichten. Aan de studie namen 437 proefpersonen deel, allen 65 jaar of ouder en met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten. De groep werd gesplitst: 219 deelnemers droegen een Apple Watch (Series 5 of 8) gedurende minstens 12 uur per dag, terwijl 218 deelnemers de reguliere zorg kregen.

De kracht van de gebruikte technologie zit in de combinatie van twee sensoren:

• PPG (Photoplethysmografie): Groene ledlampjes aan de onderzijde van het horloge meten continu de bloeddoorstroming in de pols om onregelmatigheden in het ritme te detecteren.
• ECG (Elektrocardiogram): Wanneer het horloge een onregelmatigheid opmerkt, krijgt de gebruiker een melding om een handmatig hartfilmpje te maken door de vinger op de ‘Digital Crown’ van het horloge te leggen.

Spectaculaire resultaten

Na een onderzoeksperiode van zes maanden waren de resultaten zonneklaar. In de smartwatch-groep werd bij 21 patiënten (9,6%) boezemfibrilleren vastgesteld. In de controlegroep was dit slechts bij 5 patiënten (2,3%). Dit betekent dat de inzet van de smartwatch de detectiegraad verviervoudigde.

Nog opmerkelijker was de verdeling van symptomen. Van de 21 diagnoses in de smartwatch-groep hadden 12 patiënten (bijna 60%) absoluut geen klachten. Zij waren zich van geen kwaad bewust totdat hun horloge hen waarschuwde. In de controlegroep hadden alle 5 de gediagnosticeerde patiënten wél klachten. Dit bewijst dat de smartwatch in staat is de ‘stille’ patiënt te vinden die in het reguliere zorgtraject onzichtbaar blijft.

De toekomst van de cardiologie

De impact van deze bevindingen is groot. Voor alle patiënten bij wie de stoornis werd ontdekt, kon direct actie worden ondernomen. Zij startten onmiddellijk met bloedverdunners (antistollingsmedicatie), waarmee het risico op een beroerte direct werd geminimaliseerd.

Onderzoeker Nicole van Steijn benadrukt dat deze technologie de diagnose niet alleen nauwkeuriger, maar ook sneller maakt. “De diagnose kan direct bij het optreden van de ritmestoornis worden gesteld,” aldus Van Steijn. Dit voorkomt kostbare en tijdrovende trajecten in het ziekenhuis.

Hoewel critici soms waarschuwen voor ‘overdiagnostiek’ of onnodige ongerustheid bij gebruikers, laat de EQUAL-studie zien dat voor de risicogroep van 65-plussers de voordelen vele malen groter zijn. De integratie van wearables in de cardiologie lijkt onomkeerbaar. De Apple Watch is hiermee getransformeerd van een gadget naar een levensreddende hartbewaker, die artsen helpt om in te grijpen voordat het noodlot toeslaat.